Ze moeten altijd mij hebben!

Blog 3. Negatief opvallen door kleurenblindheid: een bron voor het waarnemen van onrechtvaardigheid?

Dag allemaal,

Wist je dat mensen die kleurenblind zijn een website of de kaft van een boek anders kunnen zien dan jij? Dat het voor hen lastig kan zijn om bij een voetbalwedstrijd goed onderscheid te maken tussen de beide teams? Zo hadden kleurenblinden moeite om het rode thuistenue van Liverpool te onderscheiden van de donkergroene outfit van de club Manchester United . Dit blog gaat daarom over kleurenblindheid, hoe je daarmee negatief kunt opvallen en hoe mensen die kleurenblind zijn kleuren waarnemen.

Kleurenblindheid komt bij jongens en mannen vaker voor (8%), dan bij meisjes en vrouwen (0,5%). Ongeveer 1 op de 8 jongens/mannen is kleurenblind tegen 1 op de 200 meisjes/vrouwen. Dat kan voor jongens een nadeel zijn in het onderwijs (jongens zijn oververtegenwoordigd in de groepen probleemjongeren en delinquenten, groepen waarbij kleurenblindheid vaak voorkomt en regelmatig niet is gediagnosticeerd).

Kleurenblindheid is meestal aangeboren, maar kan ook ontstaan door oogletsel of ziekte (zoals diabetes en glaucoom). Het is erfelijk en ligt op het x chromosoom, daarvan hebben vrouwen er doorgaans twee en mannen een. Mankeert er wat aan, dan hebben vrouwen dus nog een soort reserve.

Normaal gesproken gaan baby’s vanaf ongeveer 4 maanden kleuren zien, maar dat gebeurt niet bij baby’s die kleurenblind zijn. Mensen die kleurenblindheid zijn zien de grondkleuren niet of in mindere mate, meestal gaat het om de  kleuren rood en/of groen en in mindere mate blauw en/of geel. Ook totale kleurenblindheid kan voorkomen.

Voor een goede indruk over wat kleurenblindheid in de praktijk betekent, geven de websites kleurenblindheid.nl  en Nemokennislink.nl veel informatie, je kunt er ook wat testjes doen. Informatie over problemen die kleurenblindheid op school kan opleveren en hoe je dat eventueel kunt oplossen, vind je in de masterscriptie van Ilse Klaver. Hoe je website of presentatie overkomt bij kleurenblinden kun je testen bij stuurlui.nl. Het Engelstalige blog datawrapper geeft veel informatie over hoe je grafieken kleurenblind ‘proof’ kunt presenteren.

Tot 2002 werden schoolgaande kinderen standaard gescreend op kleurenblindheid, daarna niet meer, omdat er medisch weinig aan te doen is. Verder leveren onderzoeksresultaten nauwelijks bewijs dat mensen er gezondheids- of opleidingsnadeel van ondervinden. Jammer is echter, dat het vooral gaat om onderzoeken bij topsporters (cricketers), artsen en andere hoger opgeleiden.

Dit,  terwijl visuele problemen, waaronder kleurenblindheid, juist bij risicogroepen meer voorkomen en de diagnose daar vaker wordt gemist. Dat wil dus zeggen dat mensen in de omgeving van deze kinderen en jongeren vaak niet weten dat het kind of de jongere kleurenblind is en dat kan leiden tot veel miscommunicatie en misverstanden, evenals het ontbreken van adequate begeleiding.

Door kleurenblindheid (en andere visuele problemen) kan een kind of jongere negatief opvallen in zijn omgeving en daardoor regelmatig onrechtvaardigheid waarnemen. Dat kan de werking van de executieve functies in de hersenen beïnvloeden. De waarneming van onrechtvaardigheid kan de hersenen namelijk in de ‘dreigingsstand’ zetten, waardoor de aandacht vooral op de dreiging is gericht en hoe daar mee om te gaan. Er blijft dan weinig ruimte over voor het schoolse leren, informatie zal dan waarschijnlijk niet of verkeerd worden opgenomen en opgeslagen.

Zo kan een kind de instructie op een groen schoolbord niet zien, omdat de leerkracht dat opschreef met een rood krijtje, aangezien de kleur rood kan wegvallen tegen de groene achtergrond. Start het kind daardoor niet met de opdracht, dan kan de leerkracht denken dat het kind aan het klieren is of – erger- liegt, als het zegt dat er niets op het bord staat. De verontwaardigde reactie van het kind kan de leerkracht als opstandig gedrag beoordelen. Heel vervelend allemaal.

Verder kan een kind door kleurenblindheid fouten maken in opdrachten, bijvoorbeeld voor rekenen of aardrijkskunde, doordat het bijvoorbeeld de bij de opdracht behorende grafieken verkeerd interpreteert. Het begrijpt bovendien niet waarom het antwoord fout is en voelt zich dom.

Daarnaast kan een kind negatief opvallen als het onbedoeld bij gymnastiek de bal naar iemand van de tegenpartij gooit, omdat het de rode band niet zag. Zijn teamgenoten zijn daar niet blij mee, een volgende keer wordt het als laatste in het team gekozen. Ze kunnen het kind gaan pesten en buitensluiten.

Ook worden de basiskleuren rood, groen, geel en blauw regelmatig gebruikt bij allerlei testen in het kader van probleemgedrag, intelligentie, leerbaarheid e.d., zoals bij de ‘Strooptest’ (een test waarbij je bijvoorbeeld de kleur van de achtergrond (groen) moet noemen, terwijl daarop het woord  ‘rood’ staat. Dat kan vertekende resultaten opleveren.

Kortom, het is ook om andere dan medische redenen belangrijk dat kleurenblindheid zo snel mogelijk bekend is! Vooral als een kind of jongere ook op andere factoren negatief opvalt in zijn of haar omgeving en daardoor regelmatig onrechtvaardigheid waarneemt, onderbouw ik in mijn boek.

Groet van Anja!

https://www.nu.nl/voetbal/6102793/honderden-kleurenblinden-klagen-over-tenues-liverpool-en-manchester-united.html

https://www.kleurenblindheid.nl/

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/blind-voor-kleurenblindheid/

https://blog.datawrapper.de/colorblindness-part3/

https://stuurlui.nl/blog/development/kleurenblindheid-webdesign/

Bledsoe, J., Semrud-Clikeman, M & Pliszka, S. (2010). Response inhibition and academic abilities in typically developing children with attention-deficit-hyperactivity disorder-combined subtype. Archives of Clinical Neuropsychology, 25, 7, 671-679. Doi.org/10.1093/arclin/acqo48.

Diender, A. (2020). ‘Ze moeten altijd mij hebben!’ Bravenewbooks. ISBN 978964182200.

Klaver, I. (2007). Kleurenblindheid in het onderwijs: Problemen en oplossingen. Doctoral Paper, Dronten.

https://kleurenblind.eu/wp-content/uploads/KLAVER_kleurblindheidinhetonderwijs2007.pdf

Long, J.A., Honson, V.& Dain, S.J. (2015). Re: Is screening for congenital colour vision deficiency in schoolstudents worthwhile? A review. Clin Exp Optom:98:192. Doi:10.1111/cxo.12246

Oudenampsen, D.& Flikweert, M (2010). Een onnodige handicap: Maatschappelijke belemmeringen voor kleurenblinden. Verwey-Jonker instituut. https://www.verwey-jonker.nl/doc/participatie/Een-onnodige-handicap_3724.pdf

Ramachandran, N., Wilson G.,Wilson, N. (2014). Is screening for congenital colour vision deficiency in schoolstudents worthwile? A review. Clin Exp Optom 97:499-506. Doi:10.1111/cxo.12187

 

 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.